دفتراول: سازمان های بین المللی و خانواده سازمان ملل متحد/قسمت دهم دفتر اول
02.03.2009 Larger FontFont SizeSmaller Font ارسال خبر به دنباله ارسال خبر به بالاترین ارسال خبر به توییتر ارسال خبر به فیسبوک Bookmark and Share ارسال خبر به دوستان چاپ خبر
فصل اول:‌ اصلاح و نوسازی





قسمت دهم


فصل اول: سیرتاریخی پیمان‌ها و اتحادیه‌های بین‌المللی


گفتار هشتم: توسعه و تحول اتحادیه‌ها


 


همانطور که قبلاً گفته شده، پیش از پدیداری سامانه اتحادیه‌های بین‌المللی، کشورها برای حل و فصل مسایل و اختلافات فی‌مابین از سیستم برگزاری کنفرانس‌های پیش‌بینی نشده استفاده می‌کردند. اما حقوقدانان و اساتید حقوق بین‌الملل نظام برگزاری کنفرانس‌ها را دارای معایبی دانسته‌اند که در اینجا می‌توان اشارتی کوتاه به اهم این معایب نمود، بدین صورت که:


هر مساله جدیدی که در روابط بین‌الملل بروز می‌کرد، حل و فصل آن، تشکیل کنفرانس‌های جدیدتری را ضروری می‌نمود.که دعوت به برگزاری این کنفرانس‌ها عموماً بنا به خواست یکی از کشورهای درگیر قضیه انجام می‌گردید، اما روند همکاری‌های بین‌المللی برای حل مساله موردنظر، بدلیل لزوم تشکیل کنفرانس‌ها اغلب پیچیده‌تر می‌شد و یا آنرا به تاخیر می‌انداخت، از سوی شرکت دولت‌ها و کشورها در این کنفرانس‌ها تنها با دعوت قبلی کشور میزبان امکان‌پذیر می‌گردید و هیات‌های نمایندگی کشورها نیز با هدف اعلام سیاست‌های دولت متبوع خود در این جلسه‌ها حضور می‌یافتند.


هم‌چنین تصمیمات متخذه در این کنفرانس‌ها به جهت رعایت اصل برابری کشورها در برخورداری از حق یک رای، به اتفاق آرا صورت می‌گرفت، اما از آنجا که عموماً جوی از عدم انعطاف بر فضای جلسات این کنفرانس‌ها حاکم می‌شد، اصل اتفاق آرا در تصمیم گیری‌ها محدودیت شدیدی بر قدرت کار کنفرانس‌ها وارد می‌کرد. مضافاً اینکه نظام کنفرانس‌های پیش‌بینی نشده و ساز و کارهای آن برای حل مسایل دارای ماهیت حقوقی اغلب نامناسب و از کفایت لازم برخوردار نبود.


بدنبال نمایان شدن معایب و ضعف‌های سامانه کنفرانس‌های پیش‌بینی نشده و ناکارآیی این سیستم در حل اختلافات فی‌مابین دولت‌ها و حل مسایل سیاسی و حقوقی ناشی از روابط بین‌المللی و تنظیم مناسبات میان گروه‌های از مردم کشورهای مختلف با منافع مشترک، پیدایش و توسعه اتحادیه‌های ماهیتاً بین‌المللی اعم از دولتی و غیردولتی آن بیش از پیش ضرورت پیدا کرد، و روند کلی توسعه و تکامل این اتحادیه‌های دایمی در مراحل بعدی، ایجاد و توسعه سازمان‌های بین‌المللی را درپی داشت. در واقع تحولات و تغییرات پدید آمده در اساسنامه‌های اتحادیه‌های عمومی، خود الگویی شد برای تدوین اساسنامه سازمان‌های بین‌الدولی عصر حاضر.


پایداری تشکیلاتی اتحادیه‌های بین‌المللی از طریق تشکیل ارگان‌های دایمی بررسی کننده‌، قانون‌گذاری یا اداری، گرایش به تفکیک میان کنوانسیون اساسنامه که شامل قواعدکلی بود، و آیین‌نامه حاوی مطالب جزئی‌تر در خصوص قواعد کنوانسیون، و هم‌چنین اعطای حق نمایندگی به گروه‌های غیر از کشورها هم‌چون سرزمین‌های وابسته، شرکت‌های خصوصی و اتحادیه‌های غیردولتی اعم از اینکه حق رای داشته یا نداشته باشند، واقع‌بینی و عمل‌گرایی خاصی به کار اتحادیه‌ها بخشید. روش‌های رای‌گیری و حق رای براساس معیارهای ویژه و تعیین حق عضویت متناسب با شرایط اعضا، نوعی راه‌حل برای مسائل و مشکلاتی بود که اصل برابری کشورها پاسخی برای آن نیافته بود، و این تحولات بعدها در روابط بین‌الملل از اهمیت شایانی برخوردار گردید.


رشد، توسعه و افزایش تعداد اتحادیه‌ها و سازمان‌های بین‌الدولی، نظارت و هماهنگی برکار این اتحادیه‌ها را بیش از پیش ضروری می‌نمود. مساله‌ای که به عنوان موضوعی لاینحل و فراروی اتحادیه‌ها و به انحا مختلف فعالیت این سازمان‌ها را تحت شعاع قرار داده بود. اگرچه بعدها با تشکیل جامعه ملل، امیدواری‌هایی جهت ایجاد هماهنگی میان فعالیت‌های اتحادیه‌های مختلف و اعمال نوعی نظارت و هماهنگی بر کار اتحادیه‌ها پدید آمد و اگرچه در منشور جامعه ملل این مهم مورد توجه قرار گرفت، با این وجود به دلیل عدم عضویت برخی از اعضای اتحادیه‌ها در جامعه ملل، تنها تعداد قلیلی از آنها به نظارت جامعه ملل تن در دادند.


محمد صدیق کبودوند